Aktualności

Brama Zamku Piastów Śląskich odzyska blask i być może kolory


Rozpoczyna się jedno z najważniejszych w ostatnich latach przedsięwzięć z zakresu ochrony dziedzictwa materialnego na obszarze Brzegu i regionu. Prace rozpoczną się na dniach i potrwają do listopada. Jeszcze nie mamy pewności, jak brama będzie wyglądać po konserwacji. Niektórzy mogą być zaskoczeni, gdyż dokonano sensacyjnego odkrycia.

Najważniejszy element brzeskiego zamku, czyli wykonany z piaskowca XVI-wieczny portal głównej bramy zostanie poddany konserwacji. Rzeźby, łuki i inne ozdobne detale kamienne będą poddane zabiegom z użyciem m.in. wody i preparatów czyszczących. Dodatkowo odpadające elementy zostaną wzmocnione tak, aby w przyszłości uniknąć występujących obecnie problemów z ich pękaniem. Całość robót ma potrwać blisko 4 miesiące.

- Prace renowatorskie i konserwatorskie portalu mają na celu zachowanie tego zabytku w niezmienionej postaci dla przyszłych pokoleń. Nie ukrywam, że dzień przyznania nam przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotacji na ten cel, a także dzień podpisania umowy na wykonanie robót to dwa największe wydarzenia ostatnich lat. Być może tego nie widać, ale brama wymaga pilnej interwencji konserwatorskiej z uwagi na pojawiające się uszkodzenia detali. Niestety pogoda i czynniki atmosferyczne dają się we znaki zabytkowi. Dlatego przez kilka ostatnich lat czyniliśmy starania o pozyskanie finansów na pilne prace konserwatorsko-renowatorskie – mówi dr Dariusz Byczkowski, dyrektor Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu.

Na efekty prac trzeba będzie jednak poczekać 4 miesiące. W tym czasie wejście przez bramę główną zamku będzie wyłączone z użytkowania. Niestety, rusztowania zasłonią możliwość wykonania zdjęć portalu, tak chętnie fotografowanego przez turystów.

- Nie ma innej możliwości ani szans na wyznaczenie innego okresu na realizację robót. Pewne prace muszą być wykonywane w miesiącach letnio-jesiennych przy odpowiedniej temperaturze powietrza – dodaje Dariusz Byczkowski.

Wartość robót wraz z nadzorami budowlanymi to koszt blisko 465 tys. zł. Pieniądze, jak wspomniano, pochodzą z budżetu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Roboty realizuje krakowska firma SECCO specjalizująca się w konserwacji zabytków architektury. Wykonawcę wyłoniono w drodze procedury przetargowej. O możliwość realizacji zadania starało się pięć firm.

To jednak nie wszystko, czego turyści mogą oczekiwać po renowacji bramy. Okazuje się, że trwają uzgodnienia pomiędzy Muzeum a Wojewódzkim Urzędem Ochrony Zabytków w Opolu co do możliwości przywrócenia historycznej kolorystyki kartuszy herbowych i płycin na bramie. Oznacza to, iż brama będzie posiadać elementy kolorowe.

- Na razie czekamy na decyzję konserwatora w tej sprawie, ale mogę zdradzić, że jeśli uda nam się wspólnie z Opolską Wojewódzką Konserwator Zabytków Elżbietą Molak przeprowadzić ten projekt w ramach realizowanych prac, to efekt powinien zaskoczyć wielu miłośników zabytków i historii – podsumowuje Dariusz Byczkowski.

Notka historyczna obiektu:

Brama zamkowa stanowi centralny element skrzydła południowego Zamku – Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu. Jest to także najciekawszy pod względem architektonicznym element zamku, stanowiący atrakcję turystyczną i definiujący markę renesansowego zabytku w przestrzeni kultury materialnej środkowej Europy (wartość artystyczna i historyczna wystroju kamieniarskiego bramy). Istnieje niewiele podobnych obiektów w tej części kontynentu. Z tego względu muzeum cieszy się dużą liczbą zwiedzających, dla których elementy kamienne sztuki renesansowej stanowią o świetności całego obiektu zamkowego. 

Obiekt bramy nieprzerwanie od XVI wieku, ze względu na detale architektoniczne (w tym właśnie zespół bramy zamkowej) wraz z innymi elementami kamiennymi w zamku, zaliczany jest do jednych z najbardziej interesujących pod względem architektonicznym książęcych rezydencji renesansowych w środkowo-zachodniej części Europy.

Brama posiada bogato zdobioną fasadę z elementami ornamentyki roślinnej, zwierzęcej itp. Przedstawia ona egzemplifikację renesansowego kunsztu rzeźbiarstwa kamiennego, zarówno w swojej dolnej części (pilastry zakończone głowicami stylizowanymi na porządek koryncki, personifikacja scen biblijnych), jak i górnej.  Nad łukowym nadprożem wjazdowym posadowiono rzeźby fundatora obiektu – ks. Jerzego II Piasta wraz z małżonką Księżną Barbarą. Element ten zwieńczają po obu stronach postaci kartusze herbowe książęce, asystowane (trzymane) przez uzbrojonych rycerzy. Każdy z herbów posiada interesujące zdobienia, które pierwotnie były polichromowane kolorami oraz złotem i srebrem. Między pierwszą a drugą kondygnacją obiektu bramnego znajdują się płyciny poziome przedzielone ozdobnymi pilastrami, między które umieszczono płaskorzeźby stanowiące popiersia królów polskich i książąt piastowskich, aby nawiązać do wspólnych korzeni dynastycznych Piastów.  Zwieńczeniem bramy jest balustrada wypełniona tralkami z centralnym elementem, jakim jest kartusz herbowy. Brama posiada ciekawe boniowania podkreślające jej monumentalny wymiar.

Foto: Krzysztof Żołyński