Aktualności

Czy Brzezina powstała w miejscu lasu brzozowego?


Czy Brzezina powstała w miejscu lasu brzozowego?

W okolicy Brzegu znajduje się wiele miejsc intrygujących. Zaliczyć można do nich stare pałace, tajemnicze ruiny, gęste i urokliwe lasy.

Fragment mapy z 1884 roku, na której szczegółowo zaznaczono topografię Brzeziny (Briesen) wraz z najbliższą okolicą. Warto zwrócić uwagę na owalnicowy układ wsi, której centralny plac już w XIX wieku był w większości zabudowany.

Warto też zwrócić uwagę na pewien nierozerwalny element krajobrazu, jakim są wsie. Każda z nich posiada własną, niekiedy bardzo długą i wyjątkową historię. Poznając ją, można znacznie lepiej zrozumieć przeszłość regionu.

Kilka kilometrów na północny-zachód od Brzegu znajduje się wieś Brzezina. Badania archeologiczne dowodzą, że działalność ludzka na jej obszarze miała miejsce już w epoce kamienia. Udokumentowane dzieje wsi pochodzą jednak dopiero ze średniowiecza i z tym okresem należy wiązać jej początki.

Najstarsza wzmianka o Brzezinie pochodzi już z 1227 roku, kiedy to została wymieniona jako Bresin. W dokumencie z 1285 roku wieś zapisano jako Bresina. W łacińskiej kronice Liber fundatonis episcopatus Vratislaviensis (Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) powstałej na przełomie XIII i XIV wieś figuruje jako Bresino.

W dokumencie wydanym przez księcia Bolesława w 1351 roku zapisana została jako Bresina. W ciągu kolejnych stuleci nazwa ukształtowała się jako Briesen. Współczesna nazwa została wprowadzona po II wojnie światowej i nawiązuje do swojego pierwotnego, średniowiecznego odpowiednika. Jakie jest jej znaczenie?

Fragment mapy przedstawiającej oblężenie Brzegu w 1741 roku, na której uwieczniono Brzezinę (Briesen). Obiektem charakterystycznym, a przez to wyeksponowanym w panoramie wsi, jest kościół otoczony przez zabudowę mieszkalną i gospodarczą. W pobliżu Brzeziny zaznaczono również lokalizację istniejącego do dziś stawu hodowlanego. Na fragmencie mapy zauważyć można także trzech żołnierzy maszerujących drogą łączącą Brzezinę z Zielęcicami. Mapa z portalu Wratislaviae Amici.

Staropolskie słowo bresina, od którego wywodzi się dzisiejsza Brzezina, oznaczało „las brzozowy”. Nazwa ośrodka wynika więc z jego położenia topograficznego. Bardzo prawdopodobne, że w dawnych wiekach las znajdujący się w miejscu wsi lub w jej najbliższej okolicy był na tyle charakterystyczny, że wpłynął na jej nazwę.

Podobnie jak wiele ośrodków w okolicy Brzegu, również Brzezina reprezentuje typ wsi owalnicowej. Jej charakterystycznym elementem był wydłużony plac, który służył mieszkańcom. To na nim przetrzymywano bydło, owce, gęsi, ścielono len, konopie, albo bielono płótno. W jego pobliżu powstała świątynia oraz budynki mieszkalne i gospodarcze. W ciągu stuleci główny wiejski plac był jednak stopniowo zabudowywany. Dziś można rozpoznać jego przebieg dzięki dwóm ulicom biegnącym równolegle przez centrum wsi.

Brzezina już w XIV wieku była własnością książęcą. W kolejnym stuleciu jej posiadacze musieli się zmienić (prawdopodobnie na okoliczne rody rycerskie), ponieważ w 1551 roku została zakupiona przez księcia Jerzego II. Brzescy książęta władali wsią do kresu istnienia dynastii w 1675 roku. W czasie ich panowania w okolicy Brzeziny powstał wielki system stawów hodowlanych, które użytkowano na rzecz władców. Piastowie założyli również na północ od wsi pałacyk myśliwski zwany „Czerwonym Dworem”, w skład którego wchodził m.in. ogród bażantów.

W Brzezinie znajduje się średniowieczny kościół p.w. Najświętszej Marii Panny Różańcowej. Wzmiankowany był już w 1316 roku. Obecny obiekt wzniesiony został najprawdopodobniej w XIV wieku i reprezentuje styl gotycki. Jest orientowany i murowany z cegły. Jego wieża została nadbudowana w wieku XVI i została nakryta ośmioboczną, murowaną, otynkowaną iglicą, zwieńczoną chorągiewką z datą 1731. We wnętrzu świątyni znajdują się fragmenty oryginalnych piętnastowiecznych polichromii przedstawiających Matkę Bożą z Dzieciątkiem i św. Sebastiana. Kościół od 1534 do 1945 roku należał do ewangelików. W czasie II wojny światowej został spalony. Odbudowano go w 1958 – 1959 roku. Kilka lat temu dzięki działaniom Gminy Skarbimierz i dofinansowaniu pochodzącemu z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich przeszedł kompleksową renowację.

Cennym zabytkiem Brzeziny jest również szesnastowieczny kamień drogowy upamiętniający przebudowę traktu z Brzegu w kierunku Wrocławia. Ma on formę ustawionej pionowo ogromnej płyty granitowej o wymiarach 5 na 3,5 m. Na niej wyryty został orzeł śląski z inskrypcją mówiącą o brukowaniu drogi w 1584 roku na zlecenie księcia Jerzego II.

Długie dzieje Brzeziny bez wątpienia skrywają wiele ciekawych opowieści. W okolicy wsi znaleźć można także zagadkowe i tajemnicze miejsca. Warto więc wybrać się tam, aby lepiej je poznać.

115 views