Brzeg
Historia

Dlaczego w Brzegu powstało Gimnazjum Piastowskie?


Od setek lat dla wielu ośrodków posiadanie szkoły było sprawą bardzo ważną. To właśnie placówka edukacyjna ściągała do nich młodzież, budowała wykształcone kadry i podnosiła prestiż miasta. W średniowieczu szkoły powstawały przy miejskich parafiach. Niektóre z nich zyskiwały wielki rozgłos i renomę. W historii Brzegu placówką edukacyjną o największej sławie było Gimnazjum Piastowskie. 10 sierpnia minęła 451. rocznica jego uroczystego otwarcia. Dlaczego humanistyczne gimnazjum powstało w Brzegu?  

W wiekach średnich w Brzegu tak jak w wielu innych miastach istniała szkoła parafialna. Została założona w 1287 roku i znajdowała się przy kościele św. Mikołaja, nazywano ją Mikołajską. Druga szkoła powstała w 1369 roku przy kościele św. Jadwigi. Zostały one połączone w 1529 roku przez księcia Fryderyka II i początkowo ulokowano je przy kościele św. Jadwigi, jednak po rozwiązaniu kapituły tej świątyni zostały przeniesione w stare miejsce przy kościele św. Mikołaja. 

Brzeska szkoła miejska miała charakter szkoły łacińskiej i stała na wysokim poziomie. Absolwenci tej placówki odznaczali się dobrą znajomością łaciny, co łączyło się wówczas z pojęciem człowieka wykształconego. Z tego powodu stary budynek szkoły szybko okazał się za ciasny dla zwiększającej się liczby uczniów i w 1547 roku został nadbudowany przez książęcych architektów o jedno piętro. Na tym jednak nie skończyły się kłopoty placówki, która potrzebowała większych środków na etaty dla nauczycieli. 

Odbudowany gmach Gimnazjum Piastowskiego na fotografii z początku lat dziewięćdziesiątych. Zdjęcie z portalu Fotopolska.

Problemem brzeskiej szkoły zajął się książę Jerzy II dopiero po zakończeniu najważniejszych prac przy przebudowie zamku na początku lat sześćdziesiątych XVI wieku. W głowie humanistycznego władcy księstwa brzeskiego zrodził się wtedy pomysł stworzenia całkiem nowej placówki edukacyjnej, szkoły wyższej rangi – protestanckiego gimnazjum. Projekt ten znalazł zrozumienie wśród władz Brzegu, które zdawały sobie sprawę, że taka szkoła przyciągnie nowych mieszkańców i rozsławi miasto. 

Książę, wykonując testament swojego ojca, w 1563 roku ustanowił osobną fundację, której dochody miały pokrywać koszta utrzymania nowej placówki. W 1564 roku sam Jerzy II położył kamień węgielny pod budowę gmachu gimnazjum, a koszta jego budowy w 1565 roku w połowie zobowiązało się pokryć miasto. Budynek został ukończony po pięciu latach i 10 sierpnia 1569 roku nastąpiło jego uroczyste otwarcie. 

Budowa prowadzona była przez książęcego architekta Jakuba Parra. Powstały wtedy gmach prawdopodobnie ozdobiony został dekoracją sgraffitową, posiadał wieżę, dziewięć renesansowych szczytów, dziewiętnaście osi okiennych oraz krużganki od podwórza. 

Brzeskie gimnazjum miało wybitnie humanistyczny kierunek. Z polecenia księcia rektor szkoły opracował bardzo drobiazgowo wewnętrzne prawo szkolne, plany nauczania i wychowania z przesadnym reglamentowaniem życia uczniowskiego, którego niemal każdy krok był opisany. Protestanckie gimnazjum brzeskie przez pewien czas posiadało nawet przywilej nadawania godności akademickich magistra, licencjata oraz zaszczyt wieńczenia poetów. W szkole obowiązywały takie przedmioty jak: łacina, literatura łacińska, greka, teologia, retoryka, prawo, filozofia, dialektyka, język hebrajski, historia powszechna i muzyka. 

Odbudowane Gimnazjum Piastowskie po bombardowaniu Brzegu przez wojska króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego na rysunku autorstwa Friedricha Bernharda Wernera z około 1750 roku

Placówka stała się wybitnym ośrodkiem kształcenia młodzieży szlacheckiej i magnackiej ze Śląska, Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Czech, Węgier i państw niemieckich. Gimnazjum brzeskie miało wypuszczać w świat nauczycieli oraz ludzi pragnących poświęcić się pracy naukowej.

Szkoła humanistyczna w Brzegu należała do grupy przodujących na Śląsku. Słynne Gimnasium Illustre posiadało bogatą bibliotekę złożoną z 3 tysięcy woluminów. Najwyższą liczbę uczniów w swej historii (503) osiągnęło w roku 1607 podczas rządów wybitnego rektora Schickfusa. Niestety w kolejnych latach pierwszej połowy XVII wieku gimnazjum było co jakiś czas zamykane w wyniku trwającej wojny trzydziestoletniej. W drugiej połowie XVII wieku, kiedy to zabrakło mecenatu książęcego po śmierci ostatniego Piasta w 1675 roku, zaczęły mnożyć się niepowodzenia szkoły. 

W 1741 roku sławne gimnazjum zostało zniszczone podczas bombardowania Brzegu przez króla pruskiego Fryderyka II Wielkiego i odbudowane w 1747 roku. Jednakże na miejscu szczycącego się sławnymi profesorami i wychowankami gimnazjum humanistycznego powstała tzw. szkoła realna, która nie wyrastała niczym ponad przeciętny poziom ówczesnych szkół średnich. W 1807 roku budynek został uszkodzony podczas wojen napoleońskich i wyremontowany w 1811 roku. W XIX wieku dokonano kolejnej przebudowy (m.in. budynek uzyskał wtedy trzy szczyty). 

Gmach szkoły został podpalony przez żołnierzy radzieckich 10 maja 1945 roku już po zakończeniu działań wojennych II wojny światowej. Odbudowano go w latach sześćdziesiątych. Niestety pożar z 1945 roku doprowadził do zniszczenia niektórych ocalałych oryginalnych elementów gmachu m.in. renesansowej klatki schodowej. Do lat dziewięćdziesiątych w budynku mieściła się szkoła policyjna. Dziś stoi pusty. 

Spalony gmach Gimnazjum Piastowskiego na powojennej fotografii ze zbiorów Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu.

Jest to jeden z ważniejszych obiektów zabytkowych w Brzegu. Nie tylko ze względu na renesansowy rodowód, ale w szczególności na wkład kulturalny w dzieje miasta i Śląska.

Marek Pyzowski 

Reklama
839 views