Aktualności
Historia
Powiat brzeski

Jak mógł nazywać się założyciel Czepielowic?


W okolicy Brzegu znajduje się wiele miejsc intrygujących. Zaliczyć można do nich stare pałace, tajemnicze ruiny, gęste i urokliwe lasy. Warto również zwrócić uwagę na pewien nierozerwalny element krajobrazu, jakim są wsie. Każda z nich posiada własną, niekiedy bardzo długą i wyjątkową historię. Poznając ją, można znacznie lepiej zrozumieć przeszłość regionu.

Niedaleko od Brzegu, na prawym brzegu Odry za Kościerzycami znajduje się wieś Czepielowice. Jej udokumentowane dzieje, podobnie jak wielu innych okolicznych ośrodków sięgają okresu średniowiecza, jednak działalność ludzką na tym obszarze datuje się już na epokę żelaza. 

Najstarsza wzmianka o wsi pochodzi z łacińskiej kroniki Liber fundatonis episcopatus Vratislaviensis (Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) powstałej na przełomie XIII i XIV wieku za czasów biskupa Henryka z Wierzbna. W niej wymieniona została w zlatynizowanej formie jako villa Czepielowitz. W kolejnych dziesięcioleciach w średniowiecznych dokumentach była zapisywana rożnie. Figuruje jako Cheplowode, Czeplowice, Czeppilwice, Szepliwicz. W okresie nowożytnym ukształtowała się nazwa wsi jako Tschöplowitz.

Do zmiany utrwalonej już nazwy doszło w drugiej połowie lat trzydziestych ubiegłego wieku. Na Śląsku w okresie hitlerowskich rządów na szeroką skalę prowadzona była akcja usuwania „obcych” nazw miejscowych i geograficznych. W III Rzeszy uważano, że niemiecka ziemia powinna nosić niemieckie określenia. Działania władz administracyjnych nie ominęły również wsi Tschöplowitz, w której nazwie słyszano zbyt słowiańskie brzmienie. Z tego powodu została przemianowana na Gerlachshain.

Na zdjęciu: Fragment mapy z 1937 roku. Zaznaczono na niej wieś Czepielowice (Gerlachshain) już po zmianie nazwy w czasach hitlerowskich.

Wprowadzona przez nazistów nazwa miała odwoływać się do Martina Benjamina Gerlacha. Był on kaznodzieją we wsi Strużyna pod Przewornem, gdzie w 1761 roku podczas trzeciej wojny śląskiej miał wykryć spisek skierowany przeciw królowi pruskiemu Fryderykowi II Wielkiemu. Spiskowcy chcieli porwać władcę. Gerlachowi udało się przejąć ich list i ujawnić intrygę. Po tym wydarzeniu nie czuł się bezpiecznie w Strużynie, więc przeniósł się do Brzegu. Od 1763 do 1777 roku związał się z Czepielowicami, gdzie był pastorem. 

Postać Martina Benjamina Gerlacha idealnie wpasowywała się w nazistowską propagandę, w której król Fryderyk II Wielki przedstawiany był jako kwintesencja niemieckości, wodzostwa i instynktu politycznego. Nic więc dziwnego, że to właśnie nazwisko jego obrońcy zostało wykorzystane podczas tworzenia nowej nazwy wsi. 

Kolejna modyfikacja miała miejsce w okresie powojennym. Po zmianie granic polskie władze zdecydowały się odwołać do średniowiecznej tradycji wsi i nadano jej znaną współcześnie nazwę Czepielowice. Skąd może wywodzić się ta nazwa? 

Prawdopodobnie pochodzi od nazwy osobowej Czepiel. Możliwe więc, że to właśnie osoba o tym imieniu kilkaset lat temu założyła dzisiejsze Czepielowice. Można jednak napotkać się też na inną teorię. Według niej w dalekiej przeszłości, kiedy Odra nie była jeszcze uregulowaną rzeką, podczas wyższych stanów wody w okolicy Czepielowic powstawały wielkie rozlewiska. Stawały się one idealnym miejscem na łowy dla ptactwa, w tym czapli. To właśnie od tych zwierząt miałaby wywodzić się nazwa wsi. 

Na zdjęciu: Fragment mapy księstwa brzeskiego z 1736 roku autorstwa Johanna Wolfganga Wielanda (poprawiona przez Matthäusa von Schubartha). Zaznaczono na niej m.in. Czepielowice (Tschöplowitz).

Tak jak wiele sąsiednich ośrodków, również Czepielowice reprezentują typ wsi owalnicowej. Jej charakterystycznym elementem był wydłużony plac, który służył mieszkańcom. To na nim przetrzymywano bydło, owce, gęsi, ścielono len, konopie, albo bielono płótno. Wokół niego powstawały zabudowania wraz ze świątynią. Współcześnie jednak plac nie jest dobrze widoczny w układzie wsi, ponieważ został w dużym stopniu zabudowany. 

Kościół p.w. Najświętszego Imienia Maryi w Czepielowicach wzmiankowany jest w źródłach już od 1318 roku. Od XVI wieku do 1945 roku należał do ewangelików. Niestety średniowieczna świątynia nie zachowała się do dziś. Obecna została wzniesiona w 1688 roku.

Jest to kościół salowy, którego szachulcowa konstrukcja została otynkowana. Dolne partie ścian są obmurowane. Większość okien zamknięta jest łukiem ostrym, niektóre płaskim. Prezbiterium znajdujące się tradycyjnie po wschodniej stronie zamknięte jest trójbocznie. W północnej części świątyni znajduje się zakrystia, a po południowej kaplica (dawna kruchta). Od zachodu kościół posiada kwadratową wieżę, której wyższe partie są drewniane. Nakryta jest hełmem namiotowym o zaokrąglonych połaciach, przechodzącym w górnej kondygnacji w ośmioboczną latarnię zwieńczoną iglicą. Dach kościoła wykonany jest z blachy. 

Świątynia odnawiana była w 1846 roku, po II wojnie światowej i w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. To właśnie ostatni remont najbardziej zniekształcił jej pierwotną estetykę. Dawniej obiekt nie był otynkowany, jego elewację zewnętrzną w większości zdobił mur szachulcowy (tzw. mur pruski), okna zamknięte były łukiem pełnym (łuk półkolisty), a dach wraz z hełmem obity był gontem.

Na przykładzie Czepielowic można zauważyć, że nawet małe miejscowości mogą posiadać ciekawą, nie zawsze oczywistą historię. Z tego powodu powstają różne teorie i przypuszczenia. Bez wątpienia są one fascynujące i pobudzają wyobraźnię.

 Kościół salowy – kościół jednonawowy, w którym prezbiterium i nawa mają tę samą wysokość, szerokość i wspólne przykrycie, tworząc jednolite wnętrze sprawiając wrażenie sali.

Reklama
701 views