Aktualności

Jelonek Rogacz królem Chrząszczy


Jak to możliwe? Każdy, kto słyszy tę nazwę, wyobraża sobie dużego ssaka o brązowopłowym umaszczeniu, ze wspaniałym porożem.  Nasz jelonek z jeleniem szlachetnym nie ma jednak nic wspólnego. Nie jest też robalem, jak zwykli go nazywać mieszczuchy. Jest owadem, a konkretnie chrząszczem. 

Widocznego na zdjęciach osobnika spotkałem w lesie za Lubszą. Bardzo byłem rad z tego spotkania, bo uważałem, że to rzadkość. Moje złudzenia rozwiał Piotr Kandys, inp. techniczny Nadleśnictwa Brzeg. 

Powiedział on: Akurat w naszych lasach gatunek ten nie należy do szczególnie rzadkich. Jelonek Rogacz żeruje i rozwija się głównie na dębach i potrzebuje do życia zarówno zdrowych, jak i martwych drzew. Z racji tego, że u nas występują żyźniejsze siedliska, to dużo mamy takich właśnie drzewostanów dębowych przyjaznych jelonkowi. Są miejsca na terenie naszego nadleśnictwa, gdzie jest go naprawdę dużo, w przeciwieństwie do reszty kraju. Tam, gdzie występują drzewostany sosnowe, jelonek należy do rzadkości. 

Jak wspomniał pan Piotr, Jelonek zamieszkuje najchętniej dąbrowy, żywiąc się głównie sokiem z pni, który wycieka z drzew. Swoją nazwę zawdzięcza występującym tylko u samców, okazałym, osadzonym na masywnej kanciastej głowie żuwaczkom, do złudzenia przypominającym jelenie rogi. Stąd wywodzi się jego nazwa zarówno polska, jak i łacińska: Lucanus cervus. 

Chrząszcz ten jest gatunkiem lotnym, ale w locie sprawia groteskowy wygląd. Samica, która nie posiada tak rozwiniętych żuwaczek, jest wyraźnie od samca mniejsza. Według danych z przewodnika metodycznego: ciało samca mierzy 25 - 83 mm (najczęściej 41 - 63 mm). Spotkany przeze mnie osobnik miał  80, a może nawet 83 mm. I tu mogę już mówić o szczęściu, bo to naprawdę imponujące rozmiary. Dodajmy jeszcze do tego fakt, że według dawnych wierzeń chrząszcz ten miał magiczną moc. Zapewne z uwagi na swój majestatyczny wygląd oraz to, że zamieszkiwał dęby, uważane nierzadko za święte. Spotkanie chrząszcza na swojej drodze zwiastowało zmiany, w których Jelonek wesprze nas swoją mocą, doda nam pewności siebie i zmotywuje do działania. No cóż, zobaczymy, jak jest z tą opiekom i wsparciem.

Wspomniane wcześniej dobrze wykształcone żuwaczki samców to groźna broń wykorzystywana w walce o samice. Rójka Jelonków odbywa się na przełomie maja i czerwca. W ciepłe wieczory samice, które są mniej lotne, wspinają się na pnie drzew, by za pomocą feromonów wabić samce. Jeżeli petentów jest dwóch, to dochodzi między nimi do starcia przypominającego zapasy w stylu klasycznym. Przed walką obaj zapaśnicy wykonują serię ruchów (skłonów, kołysania się na boki...), które ktoś słusznie porównał do ceremonii otwarcia zawodników sumo.  Po tym rytuale otwarcia dochodzi do właściwego starcia. Silniejszy i większy rywal łapie żuwaczkami swojego przeciwnika, unosi do góry i zrzuca z drzewa. Nagrodą dla zwycięzcy jest możliwość przedłużenia gatunku. 

Cykl rozwojowy u Jelonków trwa cztery lata, choć przy niesprzyjających warunkach może się wydłużyć nawet do sześciu. Najdłużej żyje larwa (trzy lata), osiąga też największe rozmiary (do 13 cm). Żyje w zmurszałych pniach lub w ziemi żywiąc się szczątkami organicznymi. Pod  koniec ostatniego lata larwa buduje tzw. kokolit – komorę, w której się przepoczwarzy w postać dorosłą (Imago). Trwa to od miesiąca do dwóch. Jednak nawet po przepoczwarzeniu się owad pozostanie w kokolicie aż do wiosny następnego roku. Długość życia Imago to w przypadku samców 6 do 7 tygodni, a w przypadku samic 8 do 14 tygodni.

W Polsce Jelonek jest jednym z największych chrząszczy i ta właśnie cecha w połączeniu z majestatycznym „porożem” zyskała mu miano króla chrząszczy.

Jelonek jest gatunkiem ciepłolubnym. Niegdyś występował licznie na całym naszym kontynencie, z wyjątkiem jego zimniejszych obszarów (północna część Rosji, Skandynawii i Wielkiej Brytanii). Obecnie w niektórych rejonach Europy wyginął, a w niektórych zmniejszył swoją liczebność. W naszym kraju jest gatunkiem rzadkim i wpisany jest na czerwoną listę zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce.

Od 1952 roku Jelonek rogacz objęty jest ścisłą ochroną gatunkową, a od roku 2014 ochroną częściową.