Brzeg
Historia

Kim był Franciszek Krzyszowic? Jeden z wybitniejszych mieszkańców Brzegu.


W kilkusetletnich dziejach Brzegu nie brakowało osób wybitnych, które rozsławiły miasto na płaszczyźnie ponadregionalnej, a nawet ogólnoeuropejskiej. Wśród nich byli m.in. władcy, poeci, muzycy, architekci, artyści, naukowcy. Jednym z wybitniejszych był Franciszek Krzyszowic (około 1370-1432) – profesor, teolog, kanonik, rektor Uniwersytetu Krakowskiego.

            Franciszek Krzyszowic urodził się w podbrzeskiej wsi Krzyżowice około 1370 roku i to właśnie z nią związane jest jego nazwisko rodowe. Sam często podpisywał się jako Franciszek Krzysowicz z Brzegu.

Prawdopodobnie pierwsze nauki pobierał w brzeskiej szkole kolegiackiej znajdującej się przy kościele św. Jadwigi. Ukończył ją w 1387 roku, a następnie udał się na studia uniwersyteckie do Pragi. Tam w 1393 roku uzyskał pierwszy stopień naukowy bakałarz, a 17 lutego 1396 roku został promowany na magistra nauk wyzwolonych. Jego pracowitość i pilność została dostrzeżona przez władze praskiej uczelni, które zleciły mu prowadzenie wykładów z zakresu sztuk wyzwolonych.

            W czasie kiedy Franciszek Krzyszowic kontynuował naukę w Pradze, w Krakowie doszło do odnowienia uniwersytetu. Krakowska wszechnica została założona w 1364 roku przez Kazimierza Wielkiego i była drugą uczelnią wyższą założoną w Europie środkowej (po uczelni praskiej z 1348 roku). Jednak placówka zaczęła podupadać po śmierci swojego fundatora w 1370 roku i z czasem całkowicie zaprzestała działalności. Prace nad reaktywacją uczelni rozpoczęły się w latach dziewięćdziesiątych XIV wieku i były w szczególny sposób wspierane przez tytularnego króla Jadwigę (Jadwiga Andegaweńska była koronowana na króla Polski, nie królową). Oficjalnie uniwersytet w Krakowie został odnowiony w 1400 roku przez Władysława Jagiełłę. Placówka potrzebowała uczonych, których poszukiwano w najbliższym ośrodku akademickim, czyli Pradze. Właśnie stamtąd Franciszek Krzyszowic wraz z kilkoma innymi uczonymi przeniósł się do Krakowa.

            Franciszek Krzyszowic wraz z Erazmem z Nysy i Janem z Kluczborka znalazł się w grupie pierwszych przybyszów, którzy w roku akademickim 1401/1402 rozpoczęli prace przy reaktywacji krakowskiej uczelni i wnieśli największe zasługi w początkowym etapie działalności placówki. Franciszek Krzyszowic uważany jest za postać pierwszoplanową w pierwszych trzydziestu latach działalności odnowionego Uniwersytetu Krakowskiego.

Początkowo, tak jak na uczelni praskiej wykładał sztuki wyzwolone, ale z czasem więcej uwagi poświęcił teologii i został jednym z współtwórców krakowskiej szkoły teologicznej. Zyskał w tej dziedzinie tytuł profesora. W 1417 roku przebywał w Konstancji podczas obrad soboru, co musiało być ważnym wydarzeniem w jego życiu, jednak nie wiadomo, jaki dokładnie był cel jego podróży. W latach 1421 i 1431 brał udział w dysputach z husytami. W 1423 roku Franciszek Krzyszowic był promotorem pierwszego przewodu doktorskiego w Polsce, którego doktorantem został Jan z Kluczborka. To wielkie wydarzenie naukowe zapoczątkowało doktoryzowanie na Uniwersytecie Krakowskim.

Fragment przedwojennej panoramy Brzegu, na której uwieczniono dzisiejszą ulicę Franciszka Krzyszowica. Pocztówka z portalu Wratislaviae Amici.

Trudno jest współcześnie odtworzyć poglądy filozoficzne znanego brzeżanina, ale prawdopodobnie tak jak inni uczeni, którzy studiowali w Pradze, a później przybyli do Krakowa, starał się pogodzić umiarkowany realizm z umiarkowanym nominalizmem.

Franciszka Krzyszowica wielokrotnie wybierano na najwyższe funkcje i godności uniwersyteckie. W roku akademickim 1402/1403 był dziekanem wydziału filozoficznego. Dwa razy piastował stanowisko rektora Uniwersytetu Krakowskiego, po raz pierwszy w 1407/1408 roku, a po raz drugi w 1429/1430 roku. Od 1419 roku piastował godność i funkcję konserwatora Uniwersytetu Krakowskiego. Wykładał również teologię w kolegium św. Floriana, gdzie także był dziekanem. W 1428 roku został kanonikiem Katedry Wawelskiej.

Franciszek Krzyszowic zmarł 16 października 1432 roku.

W celu upamiętnienia tej wybitnej postaci mieszkańcy Krzyżowic w 1992 roku ufundowali tablicę pamiątkową na 560. rocznicę jego urodzin. W Brzegu Franciszek Krzyszowic jest patronem jednej z ulic znajdującej się w pobliżu Odry. Nie jest to powszechnie znana postać, dlatego nazwa ulicy wzbudza zainteresowanie tak mieszkańców, jak i przyjezdnych. Warto pamiętać o dokonaniach brzeskiego uczonego. W dziejach Brzegu znaleźć można jeszcze wiele postaci wybitnych, które zasługują na upamiętnienie.

Marek Pyzowski

Reklama
689 views