Historia
Kultura

Krótka historia kart pocztowych


Dzieje kart pocztowych liczą już ponad 150 lat! Pierwsze pojawiły się w obiegu na terenie monarchii Austro-Węgierskiej na przełomie lat 60. i 70. XIX wieku.

Początkowo były to kartki korespondencyjne, które nie posiadały żadnych obrazków. Budziły nawet pewne obawy z uwagi na fakt, że nie trzeba było wkładać ich do koperty a przez to ich treść mogła być łatwo odczytana. Pierwsza ilustrowana karta pocztowa została wysłana 16 lipca 1870 roku przez księgarza Augusta Schwartza z Oldenburga. Dwa lata później w szwajcarskim Zurychu wydano pierwszą kartę z widokiem miasta. Od tego momentu nastąpiła wielka kariera widokówek, które z czasem zalały cały kontynent.

            Początkowo techniką litograficzną ilustrowano jedną stronę kartki, ale nie wypełniano jej w całości. Wynikało to z tego, że ta pierwsza strona (awers), na której dziś najczęściej jest fotografia miała służyć jako miejsce do korespondencji. Mogły na niej znajdować się tylko mniejsze ilustracje lub lekkie motywy zdobnicze. Druga strona (rewers) była w całości zarezerwowana na adres. Zmieniło się to w 1905 roku, kiedy ustalono układ pocztówki znany do dziś: awers przeznaczony został na motyw zdobniczy a rewers podzielono na dwie części, lewą korespondencyjną a prawą adresową.

Druga strona karty pocztowej (rewers) w całości została przeznaczona na adres.
Druga strona karty pocztowej (rewers) w całości została przeznaczona na adres.

            Największy rozkwit kart pocztowych miał miejsce na przełomie XIX i XX wieku, kiedy to stały się one małymi dziełami sztuki o pięknych barwach i artystycznych dekoracjach. Przyczynił się do tego rozwój technik fotograficznych, które wyparły litografię. Widokówki tworzone na bazie zdjęć często były kolorowane, jednak ich masowa produkcja spowodowała, że zdarzają się przypadki nieostre lub niedbale ubarwione. Kartki pocztowe nie tylko służyły komunikacji a same w sobie były nośnikiem informacji, poruszały rozmaitą tematykę. Za ich pomocą upamiętniano ważne wydarzenia, dokumentowano życie ówczesnych, postęp technologiczny a nawet używano ich w propagandzie i reklamie.

Zmierzch „złotego wieku” kart pocztowych nastał wraz z zakończeniem I wojny światowej w 1918 roku. Ilość tematów przez nie poruszanych znacząco się wtedy zmniejszyła. W okresie międzywojennym kolorowe pocztówki zaczynają znikać. Zastępują je zwyczajne, mniej ciekawe, czarno-białe reprodukcje fotografii. Produkowane są też na gorszym papieże i bez dodatkowych ozdobników. Wygrywa wtedy funkcjonalizm – karta pocztowa miała być utylitarnym narzędziem korespondencji.

Po II wojnie światowej kartki pocztowe w Polsce w wielu przypadkach stają się narzędziem propagandy komunistycznej. Mimo to były również wykorzystywane na rzecz odbudowy kraju. W drugiej połowie lat 40. wychodzi cykl pocztówek-cegiełek, z których 10% ceny miało być przeznaczone na odbudowę stolicy. Widokówki wydawane w kolejnych dziesięcioleciach PRLu najczęściej przedstawiały odbudowane miasta, nowe osiedla,  zabytki, atrakcje turystyczne.

Dziś pocztówka nie ma już tak dużego znaczenia korespondencyjnego ani artystycznego jak dawniej. Jest raczej pamiątką z wakacji, wycieczki, podróży. Czasy „złotego wieku” widokówek bezpowrotnie minęły, ale wartość powstałych na początku XX wieku kart pocztowych dla badań nad historią lokalną jest nieoceniona.

Marek Pyzowski

613 views