Aktualności
Historia
Lubsza

Lubsza – wieś, która powstała z dwóch osad


Wsie otaczające miasta są nierozerwalnym elementem krajobrazu. Wiele z nich wydaje się niepozornymi ośrodkami, takimi jak wszystkie inne. Z tego powodu często nie zwracają na siebie większej uwagi. Każda ze wsi ma jednak własną, niekiedy bardzo długą historię. Poznając ją, można jeszcze lepiej zrozumieć przeszłość danego regionu. 

Na prawym brzegu Odry, za Pisarzowicami i Michałowicami, znajduje się wieś Lubsza. Osadnictwo na jej obszarze istniało już w epoce kamienia, jednak dzieje dzisiejszej wsi sięgają epoki średniowiecza, a dokładniej XIII wieku. Przez setki lat nie był to jeden ośrodek. Dawniej na obszarze współczesnej wsi obok siebie znajdowały się dwie osady – Lubsza Mała  (Klein Leubusch) i Lubsza Wielka (Groß Leubusch). Lubsza Mała zlokalizowana była w zachodniej części dzisiejszej wsi, w okolicach kościoła p.w. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, a Lubsza Wielka we wschodniej części, w okolicach Urzędu Gminy. Obie wsie układem przestrzennym reprezentowały typ wielodrożnicy, ponieważ skupione były wzdłuż kilku ciągów komunikacyjnych.

Pierwsza wzmianka o istnieniu Lubszy pochodzi z dokumentu z roku 1264, gdzie figuruje jako Lubych. Nazwa wsi ma etymologię słowiańską i prawdopodobnie wywodzi się od imienia Lubiesz. Możliwe zatem, że założyciel chociaż jednego z dwóch ośrodków nosił to imię. W kolejnych wiekach nazwa wsi występuje w formie niemieckiej i polskiej. Określa się ją jako Klein i Groß Leubisch, Lubisch, Leubusch, albo Lubieś. Współczesna nazwa wsi powstała dopiero po II wojnie światowej. 

Dwujęzyczne nazewnictwo Lubszy w dokumentach wynika z tego, że przez stulecia prawy brzeg Odry zamieszkiwany był w większości przez ludność polskojęzyczną. Jeszcze na początku XIX wieku mieszkańcy wsi Lubsza Mała i Lubsza Wielka poprzez swoich przedstawicieli prosili zarząd prowincji dolnośląskiej o ewangelickiego kaznodzieję mówiącego po polsku, ponieważ więcej niż trzy czwarte ludności nie rozumiało języka niemieckiego i posługiwało się tylko polskim. W dokumencie z 1845 Lubsza figuruje jeszcze jako Lubieś.

We wspomnianym wyżej dokumencie z 1264 roku książę wrocławski Henryk III za jednorazową opłatą nadał miastu Brzeg rozległy las lubszański. Akt ten został potwierdzony w 1292 roku przez jego bratanka, Henryka V i w 1328 roku przez księcia brzeskiego Bolesława III. Obie wsie w drugiej połowie XIII wieku prawdopodobnie były własnością prywatną, ale na początku XIV stulecia musiały przejść na własność książęcą. W 1333 roku Lubsza Wielka została sprzedana ze wszystkimi prawami rajcom brzeskim przez księcia Bolesława III. Lubszę Małą w 1368 roku, za przyzwoleniem swojej żony Gertrudy, sprzedał rajcom miejskim Heinzko, syn sędziego dworskiego. Kupno zostało potwierdzone przez księcia Ludwika I, który zezwolił na prawne ujednolicenie obu wsi. Od tego czasu przez kilka stuleci były własnością miasta Brzegu.

Na zdjęciu: Fragment mapy księstwa brzeskiego z 1736 roku autorstwa Johanna Wolfganga Wielanda (poprawiona przez Matthäusa von Schubartha). Uwieczniono na niej otoczoną lasami Lubszę (Leubisch) wraz ze skrótem „Kl.” (Klein – Mała) i „Gr.” (Groß – Wielka).

Książęta brzescy w ciągu kolejnych dziesięcioleci sprzedawali miastu również połacie lasów w okolicy Lubszy. Z czasem zaczęły narastać konflikty graniczne między miastem a książętami. Z tego powodu co jakiś czas obręb własności książęcej i miejskiej był szczegółowo sprawdzany oraz odnawiany, aby zażegnać stare spory i nie powodować kolejnych. Kwestie te były bardzo ważne i osobiście interesowały samych władców. 

Okolice Lubszy były znane w średniowieczu z eksploatacji dobrej jakości gliny, którą chętnie nabywali garncarze z Brzegu. Wieś ta była też bardzo dobrym punktem wypadowym na polowania. Z tego powodu brzescy Piastowie posiadali w niej swój dworek łowiecki, w którym odpoczywali i przyjmowali znamienitych gości.

Niektóre źródła podają, że kościół w Lubszy Małej istniał już w średniowieczu i jest to możliwe. Według osiemnastowiecznych map obie wsie posiadały po jednej świątyni. Wiadomo na pewno, że na terenie Lubszy Małej w 1822 roku został wzniesiony w konstrukcji szkieletowej kościół ewangelicki. Na początku XX wieku obmurowano go i przebudowano hełm. Świątynię tę po II wojnie światowej przejęli katolicy i dziś funkcjonuje jako kościół parafialny p.w. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. 

W Lubszy Wielkiej około 1707 roku powstała świątynia katolicka. Niestety została ona uszkodzona podczas działań wojennych w styczniu 1945 roku i rozebrana po 1954 roku. Kościół zlokalizowany był przy wjeździe do wsi od strony Michałowic, naprzeciw dzisiejszego Urzędu Gminy. 

Do administracyjnego połączenia Lubszy Małej i Wielkiej doszło dopiero w 1929 roku. Przed wojną gmina Lubsza, licząc ponad 2000 mieszkańców, była największą gminą wiejską powiatu brzeskiego. Ponieważ scalenie tych dwóch ośrodków miało miejsce stosunkowo niedawno, poznając ich historię, można zrozumieć, dlaczego współczesna Lubsza posiada tak nieregularny układ urbanistyczny. 

Reklama
1276 views