Aktualności
Brzeg
Historia

O dwóch wsiach – Pisarzowice i Michałowice, kiedy powstały i skąd pochodzą ich nazwy?


Wsie otaczające miasta są nierozerwalnym elementem krajobrazu. Przez setki lat to one stanowiły fundament zaopatrzenia ośrodków miejskich w najbardziej podstawowe produkty. Natomiast w czasie najazdów nieprzyjacielskich wojsk ludność wiejska często szukała schronienia w granicach murów najbliższego miasta. Bardzo często miasta i wsie są równie stare. W końcu na wielu płaszczyznach funkcjonowały one w symbiozie, więc jedno nie mogło istnieć bez drugiego. 

Na zdjęciu: Fragment mapy z 1884 roku, na której szczegółowo zaznaczono topografię wsi Pisarzowice (Schreibendorf), Michałowice (Michelwitz) i folwark Garbów (Garbendorf). Warto zwrócić uwagę na układ Pisarzowic – wsi o typie ulicówki i Michałowic – wsi o typie owalnicy.

Kilka kilometrów na północ od Brzegu znajdują się dwie wsie, Pisarzowice i Michałowice. W ciągu ostatnich dziesięcioleci rozbudowały się one do tego stopnia, że dziś łatwo można odnieść wrażenie, iż jest to jedna, duża wieś. Nic bardziej mylnego. To dwa osobne ośrodki, których historia sięga kilkaset lat wstecz i rozpoczyna się już w średniowieczu. 

Znajdujące się bliżej Brzegu Pisarzowice to wieś sięgająca dziejami już XIII wieku. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z dokumentu z roku 1274. Została w nim zapisana jako Scriberdorph, co oznacza „wieś pisarza”. Nie jest to przypadek. Pisarzowice zostały założone w XIII wieku przez Walthera, który był pisarzem księcia wrocławskiego Henryka III. To właśnie utrwalono w nazwie powstałego wówczas ośrodka. Walther był duchownym i nie miał potomków. Po jego śmierci w drugiej połowie XIII wieku książę wrocławski Henryk IV przekazał wieś jako własność dziedziczną swojemu wrocławskiemu krawcowi Chunadowi. 

W dokumencie z 1301 roku dzisiejsze Pisarzowice figurują jako Villa Scriptoris. W roku 1316 wieś przeszła pod władanie brzeskiego radnego Wernera Trinknichta i od tego okresu stała się wsią miejską służącą miastu Brzeg. Od pierwszej połowy XIV wieku podlegała też sądownictwu miejskiemu. 

Pisarzowice były pierwotnie wsią w typie ulicówki, w której zabudowa skupiała się głównie przy drodze w kierunku Kościerzyc. Używaną przez stulecia nazwą ośrodka było Schreibendorf. Dopiero po II wojnie światowej wprowadzono współczesną nazwę Pisarzowice. 




Na zdjęciu: Plan twierdzy Brzeg i najbliższej okolicy z 1730 roku. Zaznaczone na nim zostały Pisarzowice (Schreibendorf), Michałowice (Michelwitz) i folwark Garbów (Garbendorf).

Z Pisarzowicami graniczą Michałowice. To równie stara wieś sięgająca dziejami XIII wieku, chociaż wykopaliska archeologiczne wskazują, że osadnictwo na jej obszarze występowało już w okresie rzymskim. Ośrodek ten po raz pierwszy pojawia się w dokumentach z 1264 roku jako Michalowicz. Nietrudno zgadnąć skąd wywodzi się nazwa wsi, ponieważ jest ona patronimiczna. Oznacza to, że prawdopodobnie pochodzi bezpośrednio od swojego założyciela, którym w tym przypadku musiała być osoba o imieniu Michał. W ciągu kolejnych stuleci utrwaliła się nazwa wsi Michelwitz i dopiero po II wojnie światowej została zastąpiona Michałowicami. 

Pierwotnie była to wieś rycerska, a jej lokacja na prawie niemieckim musiała nastąpić przed 1295 rokiem, ponieważ wiadomo, że w tym roku posiadała ona dwóch właścicieli. Od 1299 roku jednym z panów wsi był Leopold, a około 1350 roku dobra posiadał w niej brzeski sędzia dworski o imieniu Henryk i inni mieszczanie. Od roku 1393 części wsi zaczęły być wykupowane przez kolegiatę św. Jadwigi z Brzegu. W drugiej połowie XV wieku do wsi należał również folwark Garbów, który dzierżawiono szlachcicom, a w drugiej połowie XVI wieku został on zakupiony przez brzeskiego księcia Jerzego II.

Michałowice to typ wsi owalnicowej. Oznacza to, że jej zarys zbliżono kształtem do wrzeciona, a w centralnym miejscu zlokalizowano wydłużony plac. Wokół niego powstawały zabudowania. Pierwotnie plac w centrum był wykorzystywany do wypasu zwierząt gospodarczych. W Michałowicach fragment placu już w średniowieczu został wykorzystany pod budowę świątyni. Dawny kościół spłonął jednak w 1824 roku i w 1841 roku został wybudowany w jego miejscu nowym, neoklasycystycznym, istniejący do dziś. 

Jak można zauważyć na przykładzie Pisarzowic i Michałowic dawniej sposób nadawania nazw często był podyktowany bardzo praktycznymi przesłankami. Mogły one nawiązywać do imienia ich założyciela lub określonej profesji wykonywanej przez niego. W okolicy Brzegu występują również takie ośrodki, których nazwy mają charakter pamiątkowy, odwołują się do cech pobliskiego krajobrazu, a nawet do przezwisk. Warto niekiedy spojrzeć z większą refleksją na zwykle spowszechniałe nazwy miast i wsi oraz spróbować doszukać się w nich głębszych znaczeń lub ukrytych informacji.  

Reklama
1666 views