Aktualności
Kultura

Unikalny na skalę światową zeszyt w zbiorach Muzeum Piastów Śląskich


W zbiorach brzeskiego muzeum znajduje się zeszyt do matematyki założony w 1607 r. przez księcia Jana Chrystiana. Jest to unikat na skalę światową. Nie jest znany żaden inny zachowany zeszyt prowadzony przez władcę. Ten zabytek jest bardzo rzadko prezentowany szerszej publiczności. 

Na wewnętrznej stronie okładki widnieje własnoręcznie przez księcia wpisana sentencja łacińska oraz podpis: „1607 JUSTUM CONFIRMAT DOMINUS – JOHANNES CHRISTIANUS DUX SILESIAE BRIG” (Tylko Bóg umacnia – Jan Chrystian książę śląski, Brzeg).

Treść zeszytu stanowią obliczenia arytmetyczne (Multiplicatio et Divisio, czyli dzielenie, mnożenie), wykresy geometryczne (Dibisio Circuli: okręgi, średnice, cięciwy, osie symetrii itp.). Zapisy były prowadzone w języku niemieckim, natomiast terminy matematyczne zanotowano w języku łacińskim. Około jedną trzecią tekstu stanowią notatki i rysunki schematyczne z zakresu strategii i taktyki wojskowej, nauczanej równocześnie z matematyką.

 Font, Poster, Advertising, Electric blue

Jan Chrystian, syn Joachima Fryderyka i Anny Marii, urodził się w Oławie 28 sierpnia 1591 r. Osierocony w wieku 14 lat (w chwili śmierci ojca jedenastoletni) książę przebywał u margrabiów brandenburskich w Krośnie Odrzańskim. W 1609 r. objął samodzielne rządy. 12 grudnia 1610 r., w Berlinie, poślubił Dorotę Sybillę, córkę elektora brandenburskiego Jana Jerzego i Elżbiety z książąt Anhalt – Zerbst. W wyniku podziału władzy z bratem, dokonanego oficjalnie w maju 1612 r., panował w Brzegu, Oławie, Strzelinie, Niemczy, Kluczborku i Byczynie. Książę był przede wszystkim czołowym przywódcą protestantów śląskich w początkach wojny trzydziestoletniej, w latach 1617-1621 sprawującym funkcję namiestnika cesarskiego na Śląsku. To właśnie w Brzegu, na zjeździe, zorganizowanym 6 października 1619 r., stany śląskie zaaprobowały wybór Fryderyka V Wittelsbacha na króla Czech, dokonany wcześniej przez stany czeskie.

Półtora roku po śmierci Doroty Sybilli (pochowanej 14 maja 1625 r. w kościele przyzamkowym pw. św. Jadwigi śląskiej w Brzegu), 13 września 1626 r. książę ożenił się ponownie – z Anną Jadwigą von Sitzsch, córką Fryderyka, biskupiego marszałka dworu. Los sprawił, że ostatnie trzy lata życia Jan Chrystian spędził w Ostródzie, gdzie zmarł na zapalenie płuc w pierwszy dzień świąt Bożego Narodzenia 1639 r. Ciało księcia zostało jednak w kwietniu następnego roku odwiezione do Brzegu i po uroczystym pogrzebie 12 grudnia 1640 r. złożone w kościele zamkowym pw. św. Jadwigi śląskiej obok pierwszej żony Doroty Sybilli.

W 1639 r. wspólne rządy w księstwie objęli synowie ks. Jana Chrystiana: Jerzy III (najstarszy, urodzony 4 września 1611 r.), Ludwik IV (szóste dziecko, urodzone 19 kwietnia 1616 r.) i Chrystian (ósmy potomek, urodzony 19 kwietnia 1618 r.). (Jan Chrystian z żonami: Dorotą Sybillą i Anną Jadwigą, miał ogółem 12 synów i 8 córek).

Książę Jan Chrystian pilnym uczniem był. Mamy na to niezbity dowód materialny i nie zawahamy się go użyć. Dowód w postaci zeszytu księcia do nauki matematyki – królowej wszystkich nauk.