Aktualności

Zapytaj prawnika: prawo dziadków do kontaktów z wnukami


Tym razem publikujemy odpowiedzi na pytania czytelnika o to, czy dziadkowie także mają prawo do sądowego ustalenia kontaktów z wnukami.

Stan faktyczny opisany przez czytelnika

Pani Barbara (lat 60) podaje, że jej syn, ponad dwa lata temu rozwiódł się z żoną. Do rozstania małżonkowie wraz z dziećmi (wnuczkami pani Barbary) mieszkali z nią. Pani Barbara aktywnie uczestniczyła w życiu swoich wnuczek, sprawowała nad nimi opiekę np. gdy syn i synowa  przebywali w pracy. Wskazuje, że miała z dziewczynkami bardzo dobre relacje i taki stan rzeczy utrzymywał się po rozwodzie syna. Dziewczynki (aktualnie lat 8 i 6) odwiedzały babcię przynajmniej kilka razy w miesiącu, dzwoniły do niej, nocowały u niej w niektóre weekendy. Sytuacja diametralnie zmieniła się kilka miesięcy temu, gdy syn pani Barbary podjął decyzję, że ponownie się ożeni. Od czasu, gdy mama dziewczynek dowiedziała się o tym fakcie, zakazuje córkom kontaktować się z babcią. Pani Barbara chce wiedzieć, czy są jakieś instrumenty prawne, które jej pomogą.

Odpowiedzi na pytania:

Dziadkowie posiadają własne (niezależne od rodziców) prawo do sądowego ustalenia ich kontaktów z wnukami. 

Przekonanie to po raz pierwszy znalazło wyraz w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1988 r. (III CZP 42/88). Sąd Najwyższy wskazał w niej, że:  „Rodzice (...) mają obowiązek dbałości o rozwój dziecka w imię jego dobra. Powinni zatem dla pełnego rozwoju jego osobowości umożliwić dziecku kontaktowanie się z jego krewnymi (dziadkami) przy właściwej ich postawie i korzystnym wpływie na dziecko. Kontakty te, wynikające często z silnych więzów emocjonalnych, zwłaszcza dziadków z wnukami, wychowujących je od niemowlęcia, mogą wpływać na lepsze wychowanie i rozwój duchowy dziecka oraz sprzyjają kontynuowaniu więzów wielopokoleniowej rodziny. Takie zachowanie dziadków, okazywanie przywiązania i dbałości o wnuki nie tylko nie kłóci się z interesem dziecka, ale jest ono dla jego dobra”. 

Aktualnie obowiązujące przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o.) wprost przewidują uprawnienia dziadków do kontaktów z wnukami. Zgodnie z treścią art. 1136 k.r.o przepisy oddziału 3 (regulującego kontakty rodziców z dzieckiem) „stosuje się odpowiednio do kontaktów rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej, a także innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem”.

Zatem jeśli synowa pani Barbary nie zmieni swojej postawy i nadal będzie zakazywała dziewczynkom spotkań z babcią ojczystą, pozostanie jej dochodzenie swych praw przed sądem. Wniosek o ustalenie kontaktów wnosi się do Sądu Rejonowego (Wydział Rodzinny i Nieletnich) właściwego dla miejsca zamieszkania dzieci. Od wniosku pobierana jest opłata sądowa w wysokości 100 zł.

Trzeba pamiętać, że kontakty z dzieckiem (wnukiem) obejmują nie tylko bezpośrednie przebywanie ze sobą (odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu), ale również bezpośrednie porozumiewanie się – przez telefon, internet, utrzymywanie korespondencji itd.

Dlatego we wniosku o uregulowanie kontaktów z wnukiem należy wskazać ich żądany zakres (sposób) oraz uzasadnić swoje stanowisko.

Wpływ na to, w jaki sposób kontakty zostaną ostatecznie przez sąd uregulowane, ma niewątpliwie rodzaj więzi łączącej dziadków z wnukami. Jeżeli te więzi są silne - tak jak w przypadku naszej czytelniczki - gdy babcia od urodzenia opiekowała się wnuczkami, ma ona szansę na szerokie kontakty (obejmujące np. weekendowe nocowanie, wspólne wakacje). Inaczej będzie w sytuacji, gdy dotychczasowe kontakty były rzadkie, więź jest słaba i trzeba ją dopiero wypracować. 

Oczywiście każda sprawa jest inna i wydając postanowienie w przedmiocie kontaktów dziadków z wnukami, sąd będzie miał na uwadze wszystkie podnoszone przez strony okoliczności, również takie jak wiek i stan zdrowia dzieci czy wiek i stan zdrowia dziadków. Są to bowiem kwestie, które niewątpliwie rzutują na faktyczne możliwości sprawowania opieki podczas wykonywania kontaktów.

Adwokat Agnieszka Wierzchowska

Zawód adwokata wykonuje od 2014 r. Swoje doświadczenie zdobywała już w trakcie studiów, pracując w renomowanych wrocławskich kancelariach adwokackich, a następnie odbywając aplikację adwokacką w Okręgowej Radzie Adwokackiej we Wrocławiu. Udziela porad prawnych oraz reprezentuje klientów w postępowaniach (przedsądowych i sądowych) głównie z zakresu prawa rodzinnego, spadkowego oraz karnego.

Uwielbia jazdę konną, narciarstwo i praktykuje jogę.

Radca prawny Błażej Karnatowski 

Prowadzi kancelarię radcowską od 2013 r. Wcześniej zdobywał doświadczenie w kancelarii prawnej Iurico z Wrocławia. Ukończył studia na Uniwersytecie Wrocławskim, a następnie aplikację radcowską w Okręgowej Izbie Radców Prawnych we Wrocławiu. Specjalizuje się w obsłudze przedsiębiorców, szeroko rozumianych sprawach handlowych (m.in. dot. kredytów frankowych), cywilnych i pracowniczych, biorąc udział w wymagających postępowaniach sądowych.

Prywatnie zajmuje się żeglarstwem, nurkowaniem, biegami, wyjściami w góry, a w miarę możliwości szkoli się w zakresie jazdy konnej.