Aktualności

Zapytaj prawnika: Przesłanki pozbawienia władzy rodzicielskiej


Tym razem publikujemy odpowiedzi na pytania czytelniczki o to, jakie są przesłanki pozbawienia przez sąd władzy rodzicielskiej nad dziećmi.

Stan faktyczny opisany przez czytelniczkę

Pan Urszula (lat 40) podaje, że w ubiegłym roku jej partner, z którym wychowywała trójkę małoletnich dzieci, uległ poważnemu wypadkowi samochodowemu. Niestety obrażenia były na tyle rozległe, że ojciec małoletnich nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, jest kompletnie uzależniony od pomocy osób trzecich, wymaga stałej opieki i rehabilitacji. Na skutek wypadku doszło również do obrażeń głowy. Partner pani Urszuli nie jest do końca świadomy otaczającej go rzeczywistości, na obecną chwilę nie potrafi podejmować rozsądnych decyzji. O wszelkich istotnych jego sprawach decyduje ustanowiony przez sąd kurator dla osoby niepełnosprawnej. Ponieważ ojcu dzieci przysługuje władza rodzicielska, pani Urszula nie ma możliwości samodzielnie podejmować decyzji o istotnych sprawach dzieci tj. jak leczenie i wybór sposobu leczenia, wyjazd zagraniczny, edukacja. Pani Urszula chce mieć możliwość decydowania o sprawach dzieci samodzielnie, szczególnie w sytuacjach nagłych. Ojciec dzieci nie dopuszczał się wobec nich żadnych złych zachowań, stąd też pani Urszula obawia się, że jej ewentualny wniosek o pozbawienie go władzy rodzicielskiej nie zostanie uwzględniony przez sąd.

Odpowiedzi na pytania:

Pozbawienie władzy rodzicielskiej stanowi najbardziej ostry środek ingerencji sądu w sferę tej władzy, ponieważ rodzic (rodzice) traci ją całkowicie. W literaturze podkreśla się jednak, że rozstrzygnięcie o pozbawieniu rodzica (rodziców) władzy rodzicielskiej nie ma charakteru „kary”, a jego celem jest ochrona interesów dziecka. Ponieważ orzeczenie w przedmiocie pozbawienia władzy rodzicielskiej ma bardzo daleko idące skutki, przyjmuje się, że sąd może uciec się do tego środka dopiero wtedy, gdy stosowane dotychczas środki łagodniejszego rodzaju nie odniosły skutku albo, gdy ze względu na okoliczności danego przypadku oczywistym jest, że stosowanie tych łagodniejszych środków będzie niecelowe. 

Kodeks rodzinny i opiekuńczy (w art. 111) przewiduje trzy podstawowe przyczyny pozbawienia władzy rodzicielskiej. Są to:

  1. trwała przeszkoda w jej wykonywaniu,
  2. nadużywanie tej władzy,
  3. rażące zaniedbywanie obowiązków przez rodziców.

Czwarta, dodatkowa przyczyna została wymieniona w art. 111 § 1a k.r.o. - gdy mimo udzielonej pomocy utrzymują się powody umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej,  rodzinnym domu dziecka albo w instytucjonalnej pieczy zastępczej, w szczególności gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem.

Ze stanu faktycznego opisanego przez naszą czytelniczkę wynika, że z uwagi na swój stan zdrowia, ojciec małoletnich nie ma możliwości wykonywania władzy rodzicielskiej, a więc istnieje trwała przeszkoda w jej wykonywaniu. 

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że trwała przeszkoda to taka, która według rozsądnego przewidywania będzie istniała przez długi czas, niedający się ustalić albo wprawdzie możliwy do przewidzenia, ale obejmujący z reguły wieloletni okres. Jako przykłady podaje się m.in. wyjazd na stałe za granicę (połączony z całkowitym brakiem zainteresowania dzieckiem), umieszczenie rodzica w zakładzie karnym w celu wykonania wieloletniej kary pozbawienia wolności, zaginięcie rodzica, umieszczenie rodzica w zakładzie leczniczym z powodu nieuleczalnej choroby. Trwała przeszkoda może także wystąpić, w sytuacji, gdy rodzice przebywają razem z dzieckiem, ale np. z powodu bardzo ciężkiej i przewlekłej choroby w ogóle nie są w stanie wykonywać władzy rodzicielskiej.

Podsumowując - do pozbawienia rodziców (lub jednego z nich) władzy rodzicielskiej nad dzieckiem (dziećmi) może dojść nie tylko w sytuacji zawinionego naruszania obowiązków rodzicielskich, gdy rodzic nadużywa tej władzy i/lub zaniedbuje obowiązki rodzicielskie, działając ze szkodą dla dobra dziecka. Orzeczenie w tym przedmiocie jest możliwe także wówczas, gdy istnieją obiektywne i trwałe przyczyny braku możliwości jej wykonywania.

Oczywiście w razie ustania przyczyny, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, sąd opiekuńczy może władzę rodzicielską przywrócić. Jeśli, więc rehabilitacja i proces leczenia partnera pani Urszuli przyniesie odpowiednie efekty, będzie mógł on wystąpić do sądu rodzinnego z odpowiednim wnioskiem.

Należy także zwrócić uwagę, że rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej nadal ma obowiązek łożenia na utrzymanie dzieci (alimenty) oraz prawo i obowiązek do kontaktów z dziećmi. 

Adwokat Agnieszka Wierzchowska

Zawód adwokata wykonuje od 2014 r. Swoje doświadczenie zdobywała już w trakcie studiów, pracując w renomowanych wrocławskich kancelariach adwokackich, a następnie odbywając aplikację adwokacką w Okręgowej Radzie Adwokackiej we Wrocławiu. Udziela porad prawnych oraz reprezentuje klientów w postępowaniach (przedsądowych i sądowych) głównie z zakresu prawa rodzinnego, spadkowego oraz karnego.

Uwielbia jazdę konną, narciarstwo i praktykuje jogę.

Radca prawny Błażej Karnatowski 

Prowadzi kancelarię radcowską od 2013 r. Wcześniej zdobywał doświadczenie w kancelarii prawnej Iurico z Wrocławia. Ukończył studia na Uniwersytecie Wrocławskim, a następnie aplikację radcowską w Okręgowej Izbie Radców Prawnych we Wrocławiu. Specjalizuje się w obsłudze przedsiębiorców, szeroko rozumianych sprawach handlowych (m.in. dot. kredytów frankowych), cywilnych i pracowniczych, biorąc udział w wymagających postępowaniach sądowych.

Prywatnie zajmuje się żeglarstwem, nurkowaniem, biegami, wyjściami w góry, a w miarę możliwości szkoli się w zakresie jazdy konnej.